موسسه حقوقی دادآوران نستوه
ما همواره کنار شما هستیم
صداقتتخصصسلامت
شماره تماس (+۹۸) ۲۱ - ۲۲۸۸۱۹۵۱

انواع عقود در قانون مدنی ( قسمت اول)

عقد یکی از مفاهیمی است که همه در زندگی به نوعی آن را تجربه نموده اند. خرید و فروش عقد بیع می باشد یعنی هر روز زمانی که شما اقدام به خرید می نمایید اقدام به انعقاد یکی از عقود با شرایط مقرر می نمایید . و... سوال این است که عقد چیست؟ چه عقودی وجود دارد؟ شرایط هر یک از عقود چیست؟ بهترین عقد کدام است؟ وکیل قراردادها در تهران کیست؟ بهترین وکیل قراردادها در تهران کیست؟ صیغه عقد چگونه جاری می شود؟ و... سوالات بیشمار دیگری در این خصوص می تواند وجود داشته باشد . موسسه حقوقی دادآوران نستوه اقدام به انتشار مقاله پیش رو نموده است و امید آنکه مورد استفاده قرار گیرد .

عقد از مهمترین موضوعات و مفاهیم حقوق و جامعه است . بیشتر مراودات اشخاص اعم از حقیقی و حقوقی در قالب عقود مختلف و با شرایط متفاوت ایجاد می شود .

می توان گفت که قسمت عمده ای از نظم اجتماعی حاصل عقود بین افراد است . عقود ، طرفین را به مفاد آنچه تعهد کرده اند، پایبند کرده و روابط بین آنها را نظام مند و قانونمند می نماید .

بر اساس قانون مدنی ماده 183 «عقد عبارتست از این که یک یا چند نفر در برابر یک یا چند نفر دیگر تعهد بر انجام امری نمایند و مورد قبول آنها باشد

البته باید بدانیم که منظور از «تعهد بر انجام امری» در این ماده، صرفاً عقودی نیست که در عرف عهدی نامیده می شوند، بلکه قانونگذار تمامی عقود را در نظر داشته است و  اثر عقد هیچ گاه مختص ایجاد تعهد نبوده است.

گفته شد که ما در زندگی اجتماعی خود با عقود مختلفی ارتباط داریم از جمله خرید و فروش (بیع)، اجاره، رهن ، نکاح و ...

اما بسیار اتفاق می افتد که در متن قرارداد یا در مذاکرات طرفین برای انعقاد عقد، اصطلاح و عباراتی به گوشمان میخورد که ممکن است برای ما ناآشنا باشد و یا معنای آن را ندانیم.

نخست لازم است اقسام عقد را از دیدگاه قانون مدنی شناخته و با مفاهیم آن آشنا شویم.

در مقاله زیر سعی شده است که به سوالات متداول اشخاص راجع به اقسام عقود در قانون مدنی پاسخ داده شود. عقد لازم چیست؟ عقود جایز چیست؟ عقد خیاری چیست؟ فایده عملی تقسیم عقود به جایز و لازم چیست؟ آیا می توان عقد جایز را لازم کرد؟ خیار چیست؟

عقد لازم 

ماده 185 قانون مدنی عقد لازم را چنین تعریف کرده است: «عقد لازم عقدیست که هیچ یک از دو طرف معامله ، حق فسخ آن را نداشته باشند

باید گفت که افراد برای ایجاد التزام عقود را منعقد می کنند و آنچه مد نظر آنهاست، پایبندی طرف دیگر به مفاد قرارداد است. در قانون مدنی اصل بر «لازم بودن» و «غیر قابل برهم زدن» عقود است و عقود جایز، عقودی استثنایی هستند که نیاز به تصریح قانون دارند، بنابراین هر گاه بین لازم بودن و جایز بودن عقد شک به وجود آید، اصل بر لازم بودن آن عقد است. ( این مفهوم در فقه ، اصاله اللزوم نامیده می شود.)

گرچه عقود لازم بین طرفین لازم التباع بوده و طرفین ملزم به اجرای مفاد آن هستند و می توان الزام آنها را به ایفای تعهداتشان خواست، لکن به استناد ماده 219 قانون مدنی ، «اقاله» و  «فسخ به علت قانونی» از موارد انحلال عقود لازم است.

اقاله عبارت است از : «تراضی طرفین به منظور انحلال عقد ، زیرا منطقی است که دو طرف که با اراده خود عقدی را به وجود آورده اند ، بتوانند هر زمان که خواستند آن را برهم بزنند.»

لازم به ذکر است جایی که انحلال قراردادی نافی حق دیگران یا منافع و نظم اجتماعی باشد، اقاله نافذ نیست، چنانچه در عقد نکاح (به سبب ارتباط با نظم عمومی)، در عقد وقف (به سبب زیان به منافع عمومی) و در عقد ضمان (به جهت تعارض با حقوق اشخاص) اقاله جاری نخواهد شد.

یکی دیگر از راه هایی که برای بر هم زدن عقد لازم وجود دارد فسخ به علت قانونی است . قطعاً شما در قراردادهایی که با دیگران منعقد میکنید با اصطلاح «خیارات» آشنایی دارید، خیارات اسبابی هستند که به محض تحقق علتی، به دارنده اختیار فسخ معامله را می دهند.

برای مثال : طرفین در قرارداد هایشان خیار عیب را قرار می دهند، به این معنی که اگر بعد از معامله معلوم شود که مورد معامله معیوب است، مشتری می تواند معامله را بر هم زند و یا خسارت دریافت کند. فرضاً شما اتومبیلی را به عنوان اتومبیل بی رنگ  خریده اید و بعد مشخص می شود که آن اتومبیل در اصطلاح «چپی» است. در این حالت می توانید معامله را فسخ کنید و یا خسارت دریافت کنید.

بنابراین هنگام تنظیم قرارداد توجه داشته باشید چنانچه در مفاد قرارداد شما خیارات را ساقط کرده باشید، دیگر نمی توانید از آنها استفاده کنید. (این امر بسیار شایع بوده و در بیشتر قراردادهای بیع، اجاره و ... بندی تحت عنوان «اسقاط کافه خیارات» وجود دارد.)

عقد جایز 

در مقابل عقود لازم ، عقود جایز قرار دارند ، ماده 186 قانون مدنی عقود جایز را اینگونه تعریف میکند : «عقد جایز آن است که هر یک از طرفین هر وقتی بخواهند آن را فسخ کند

بر هم زدن عقود جایز نیازی به دلیل و رویه و تشریفات به خصوصی ندارد. چنانچه در رابطه وکیل و موکل، هر یک  هر زمان که اراده کنند می توانند عقد را بر هم بزنند.

عقود جایز را می توان به صورت لازم درآورد، برای این کار عقد جایز را ضمن عقد لازمی آورده و آن عقد لازم می شود.

برای مثال، طرفین ضمن عقد بیع، شخصی را وکیل قرار می دهند. در این صورت عقد تغییر ماهیت داده و وکیل حق استعفا نداشته و موکل نمی تواند او را از وکالت عزل نماید.

گاهی ممکن است عقد نسبت به یک نفر جایز باشد و او حق برهم زدن آن عقد را هر زمان که اراده کند داشته باشد و در مقابل نسبت به طرف دیگر لازم است و او متعهد به ایفای تعهداتش است. نمونه این نوع از عقود عقد رهن می باشد که نسبت به مرتهن (رهن گیرنده) جایز بوده و نسبت به راهن (رهن دهنده ) لازم است.

عقد خیاری

نوعی از عقد لازم است که طی آن به طرفین یا یک طرف اختیار فسخ داده شده است .

بنابراین چنانچه طرفین یا یک طرف حق فسخ عقد را داشته باشد و بتواند با استفاده از خیار آن عقد را برهم زند، آن عقد «خیاری» می باشد.

اهمیت تقسیم عقود به لازم و جایز چیست؟

این نوع از تقسیم بندی، حیطه لزوم دو طرف به پایبندی بر قرارداد را تعیین میکند، همچنین از آثار لازم بودن عقد، استواری آن در هر زمانی حتی پس از مرگ طرفین است. با فوت یکی از طرفین عقد لازم از بین نمی رود و وراث به قائم مقامی، می توانند الزام طرف مقابل بر ایفای تعهداتش را بخواهند.

اما در عقد جایز عقد با فوت و جنون و سفه یکی از طرفین بر هم میخورد و دیگری اثری نخواهد داشت .

فایده عملی موضوع :

تشخیص نوع عقد، در تعیین الزام آوری آن عقد و مشخص کردن موعد تعهدات، نوع تعهدات، زمان تعهدات و غیره به خصوص در بحث قراردادها، موثر خواهد بود.

باید بدانیم امروزه عقود از شیوه سنتی و ساده خود خارج شده و کمتر عقدی شفاهاً منعقد میشود همچنین ممکن است عقود، تلفیقی از چند نوع قرارداد با چهره و صور و ماهیت مختلف باشند. همچنین ممکن است بندهایی در قرارداد وجود داشته باشد که چهره عقد را تغییر دهد و طرف قرارداد نیز متوجه موضوع نباشد.

ممکن است شما خواهان تنظیم قرارداد با شیوه ای خاص باشید و ممکن است منافع شما، تدوین یک قراداد الحاقی برای شما را ایجاب کند.

گرچه در این مقاله و مقاله های بعدی سعی در شناساندن انواع عقود به مخاطب خواهد شد، لکن باید بدانیم تدوین، تفسیر و بررسی قراردادهای ناشی از بیشتر عقود، امری است بسیار تخصصی که ممکن است تمام منافع شما را در بر بگیرد. ارائه یک قرارداد ضعیف و یا امضا قراردادی الحاقی و یا قبول عقدی خاص ممکن است برای شما دردسرهایی ایجاد کند که سالهای طولانی درگیر آن باشید.

لذا توصیه اکید این است که برای انعقاد عقود و قراردادها، حتماً از وکلای دادگستری متخصص این امر کمک گرفته و منافع خود را در قراردادها تضمین نمایید.

استفاده از وکلای دادگستری شما را به عنوان یکی از طرفین قرارداد در موضع امن و سود آورتری قرارداده و از وجود دعواها و شکایات احتمالی آینده علیه شما جلوگیری خواهد کرد.

موسسه حقوقی دادآوران نستوه که از وکلای متخصص، باتجربه و با سابقه تشکیل شده است، دارای دپارتمان تخصصی «امورعقود و قرارداده» بوده و این دپارتمانها پس از ارجاع موضوع قرارداد، با تشکیل جلسات متعدد و به صورت گروهی اقدام به بررسی موضوع قرارداد شما نموده و بهترین راه را جهت تضمین منافع شما ارائه خواهد داد.

logo-samandehi