موسسه حقوقی دادآوران نستوه
ما همواره کنار شما هستیم
صداقتتخصصسلامت
شماره تماس (+۹۸) ۲۱ - ۲۲۸۸۱۹۵۱

قسامه

شاید در دعاوی کیفری تا کنون عنوان قسامه را شنیده باشید. قسامه فقط در امور کیفری موضوعیت دارد و چیزی به عنوان قسامه در امور حقوقی وجود ندارد. قسامه دارای شرایطی می باشد و به هیچ عنوان نمی توان در همه دعاوی کیفری از قسامه استفاده نمود. حال با این تعاریف شاید کنجکاو شده باشید که :

قسامه چیست؟

شرایط قسامه چیست؟ قسامه چگونه انجام می شود؟ نحوه قسامه به چه صورت است؟ در قسامه چند نفر باید سوگند بخورند؟ در کدام دعاوی قسامه وجود دارد؟ برای استفاده از قسامه چه باید کرد؟ و سوالاتی دیگر در ذهن خود داشته باشید. مفتخریم در خصوص قسامه اطلاعاتی توسط موسسه حقوقی دادآوران نستوه برای شما عزیزان در این صفحه به اشتراک گذاشته می شود.

قسامه در مواردی می تواند یکی از موارد ادله اثبات جرم باشد.

قسامه عبارت است از سوگندهایی که در صورت وجود لوث، از طرف شاکی برای اثبات اصل جنایت و خصوصیات جنایت (عمد، شبه عمد،خطای محض شرکت در جنایت و انفراد در جنایت) یا متهم برای دفع اتهام از خود این سوگندها را اقامه می نماید.

قسامه زمانی به عنوان ادله اثبات جنایت مطرح میشود که سایر ادله اثباتی وجود نداشته باشد یعنی در فرض وجود اقرار، شهادت شهود و علم قاضی دیگر نوبت به قسامه نمیرسد. در اینجا لازم به ذکر است که اگر چه ماهیت قسامه سوگندهایی است که از سوی شاکی یا متهم ادا میشود اما این سوگند به عنوان قسامه با سوگند منکر که جزء ادله اثبات دعوی است، متفاوت است به عبارتی دیگر متهم نمی تواند با ادعای سوگند منکرجنایت شود و مانع از اجرای قسامه گردد.

پس قانون گذار به همین دلیل مقرر کرده است که قسامه سوگندهایی است که در صورت فقدان ادله دیگر (البته غیر از سوگند منکر) اقامه می شود.

لوث چیست؟

وجود قرائن و اماراتی که موجب ظن قاضی به ارتکاب جنایت یا نحوه ی ارتکاب جنایت از سوی متهم میشود. لوث ممکن است در اصل جنایت یا خصوصیات جنایت حادث شود. بدین ترتیب قسامه فقط نسبت به مقداری که حاصل شده است موجب اثبات میشود. اگر اصل ارتکاب جنایت با دلیلی جز قسامه اثبات نشود خصوصیات آن جنایت در صورت وجود لوث با قسامه قابل اثبات است.

به طور مثال :

2 نفر شهادت به ارتکاب قتل از جانب متهم بدهند، یکی از شهود به اصل قتل شهادت دهد و دیگری به عمدی یا غیر عمدی بودن قتل شهادت دهد. در اینجا اصل جنایت قتل ثابت می شود. اما خصوصیات قتل یعنی عمد یا غیر عمد بودن قتل تنها در صورت تحقق لوث با اجرای قسامه قابل اثبات خواهد بود. (مواد 314-329-330 قانون مجازات اسلامی)

حال اگر نسبت به خصوصیات جنایت (عمد یا غیرعمد یا خطای محض) آن لوث حادث نشود یا لوث حاصل شود اما ادا کنندگان سوگند، از سوگند خوردن امتناع ورزند در اینجا قصاص ثابت نمی شود و فقط دیه تعلق میگیرد.

نکته :

صرف حضور مرتکب در محل جنایت علیه او موجب لوث نمیگردد و آن مرتکب با ادای یک سوگند تبرئه خواهد شد مگر آنکه حضور او در محل وقوع جنایت با قراین و اماراتی همراه باشد. مانند اینکه با چاقوی خون آلود در محل وقوع جنایت مشاهده شده باشد. در تمامی موارد مقام قضایی مکلف است قراین و امارات موجب لوث را در حکم خود به طور صریح قید کند. همچنین در موارد لوث توسط  مقام قضایی نظر دادگاه مبنی بر رد لوث هم باید مستدل باشد. در صورت حصول لوث ابتدا از متهم خواسته میشود که از خود رفع اتهام کند در صورتی که دلیل مبنی بر نفی اتهام ارائه ندهد نوبت به قسامه شاکی میرسد اما اگر متهم دلایلی بر نفی اتهام ارائه دهد دیگر نوبت به سوگند شاکی (اجرای قسامه) نمیرسد و متهم تبرئه میشود (ماده 317 قانون مجازات اسلامی)

فرآیند اجرای قسامه :

1- با ثبوت لوث و عدم ابراز دلیل از ناحیه متهم مبنی برنفی اتهام از خویش به شاکی اجازه داده میشود که اقامه قسامه کند یا از متهم درخواست قسامه نماید اگر شاکی به هیچ یک از این 2 عمل نکند چه میشود؟

در جنایت عمدی متهم با اخذ تامین مناسب و در جنایات غیر عمدی بدون سپردن تامین مناسب آزاد میشود. اما حق اجرای قسامه از سوی شاکی به قوت خویش باقی است. اگر در مواردی که از متهم تامین اخذ شده بشد شاکی ظرف 3 ماه باید اجرای قسامه کند وگرنه از قرار تامین متهم رفع اثر میشود.

2- اگر شاکی به ادامه قسامه علیه متهم تصمیم بگیرد رعایت تشریفات ذیل ضروری است:

الف- اقامه قسامه توسط صاحب حق قصاص یا دیه یا وکیلش یا اولیای دم او امکان پذیر است. اما اتیان سوگند به وسیله افراد قابل توکیل نیست. بنابراین اقامه کننده قسامه برای اثبات قتل عمدی باید نصاب قسامه رعایت کند.

بدین صورت که 50 نفر مرد از خویشان و بستگان خود را برای ادای سوگند حاضر کند با سوگند خوردن 50 نفر ادعای شاکی ثابت میشود شاکی در اینجا چه زن باشد چه مرد، خود نیز میتوانند یکی از سوگند خورندگان باشد اما تکرار سوگند برای شاکی یا مدعی جایز نیست . صرفاً در صورت نقصان در حاضر کردن شهود میتواند سوگند را به متهم رد کند.

نکته:

نصاب قسامه در بحث جنایت غیرعمدی 25 نفر است.

ب- اگر شاکی متعدد باشد اقامه قسامه برای همه آنها لازم نیست و نیاز به تکرار قسامه نمیباشد.

پ- اگر مجنی علیه یا ولی دم فوت کند هر یک از وارثان متوفی بدون نیاز توافق سایر وراث حق اقامه قسامه توسط خود یا مطالبه آن را از متهم خواهند داشت.

3- اگر شاکی علی رغم وجود لوث علیه متهم اقامه قسامه نکند و از متهم مطالبه قسامه کند اگر متهم درباره اصل جنایت یا خصوصیات جنایت ادعای عدم اطلاع و علم کند شاکی میتواند از متهم مطالبه سوگند برعدم علم کند. در این حالت اگر متهم  برعدم علم خود نسبت به اصل جنایت سوگند یاد کند دعوا متوقف و بدون تامین آزاد میشود. اما اگر متهم نسبت به خصوصیات جنایت سوگند برعدم علم یاد میکند شاکی باید سوگند یاد کند که متهم علم دارد. در این صورت ادعای متهم برعدم علم رد میشود و شاکی حق دارد از او اقامه قسامه را درخواست کند اگر متهم اقامه قسامه کرد تبرئه میشود و اگر اقامه قسامه نکند به پرداخت دیه محکم میشود. اما ذکر این نکته لازم است که فرض اقامه قسامه توسط متهم و تبرئه او شاکی حق ندارد برای بار دیگر با قسامه یا بینه دعوا را علیه او تجدید کند همچنین در صورتی که متهان متعدد باشند هر یک از آنها به طور مستقل باید برای تبرئه خویش اقامه قسامه کنند.

سوال: چند نفر به شراکت موجب قتلی شده اند اما لوث تنها علیه برخی از آنها حاصل میشود ولی شاکی مدعی است که افراد بیشتری در جنایت شرکت داشته اند، تکلیف چیست؟

جنایت در مردی که لوث حاصل شده است ثابت میشود و نه بیش از آن، پس اولیای دم فقط میتوانند پس از اجرای قسامه فقط آن 2 نفر را که نسبت به آنها لوث حاصل شده است قصاص کند و سلطه ایی نسبت به سایرین پیدا نمیکند. اما نکته آن است که در زمان پرداخت تفاضل دیه و قبل از اجرای قصاص، پرداخت فاضل دیه بر اساس ادعای شاکی یا ولی دم صورت میگیرد.

سوال: فرض کنیم لوث مابین 2 یا چند نفر مرد ثابت میشود، تکلیف چیست؟

ابتدا از مجنی علیه یا اولیای دم خواسته میشود مرتکب را تعیین کرده و علیه او اقامه قسامه کند در غیر این صورت (نتوانست مرتکب را تعیین کند) قسامه به همان منوال یا روش مردد اثبات میشود. یعنی در این حالت قاضی از متهمین درخواست میکند که بر برائت خود سوگند یاد کند. اگر همگی آنها از سوگند خوردن خودداری کنند یا برخی از آنان از ادای سوگند خودداری کنند دیه یا پرداخت آن بر ممتن آن ثابت میشود. چرا که در اینجا اثبات جنایت بر نحوه مردد موجب قصاص نیست و اگر ممتن آن متعبد باشند پرداخت دیه به نحوه تساوی بیان آنها تقسیم میشود.

اما اگر در فرض دوم اگر همه متهمین بر برائت خود سوگند یاد کند در مورد قتل دیه از بیت المال و در غیر قتل دیه به نسبت تساوی میان آنها تقسیم میشود.

نکته: اگرچه تکرار سوگند از سوی مدعی در اجرای قسامه جایز نیست اما اگر متهم  نتواند 50 نفر از خویشان و بستگان خود را جهت اجرای قسامه حاضر کند او میتواند تا تحقق نصاب قسامه سوگند خود را تکرار کند.

نکته: ادا کننده سوگند لازم نیست شاهد وقوع جنایت باشد زیرا در این صورت شاهد تلقی میگردد.

همین که نسبت به موضوعی که سوگند یاد میکند علم داشته باشد کافی است و احراز منشاء علم از سوی قاضی لازم نیست گرچه مقام قضایی میتواند  درخصوص علم اطلاع و سوگند خورندگان تحقیقات لازم را بکند.

نکته: سوگند خورندگان در اجرای قسامه باید همه شرایطی که برای اتیان سوگند در قانون پیش بینی شده است دارا باشند. (مواد 201 تا 210 قانون مجازات اسلامی)

نکته: اگر پس از اجرای قسامه  و پیش از صدور حکم دلیل معتبری بر بطلان قسامه ارائه شود یا سوگند خورندگان از سوگند خویش عدول کنند یا دروغ بودن سوگند و از روی علم نبودن آن اثبات شود قسامه باطل میشود اما اگر موارد فوق پس از صدور حکم قطعی ثابت شود از موارد اعاده دادرسی محسوب میگردد.

مراجعه به وکلای متخصص در هر دعاوی به شما کمک خواهد نمود تا نسبت به طرح دعوا و یا دفاع از دعوای طرح شده به نحو احسن شرکت نمایید. حضور وکیل در پرونده و یا حضور وکیل به عنوان مشاور در کنار شما می تواند راهگشای بسیاری از مشکلات باشد. در برخورد با افرادی که مدعی می باشند وکیل هستند می توانید از نهاد های متولی پروانه نسبت به صحت و سقم ادعای آنان با توجه به اینکه با توجه به شرایط جامعه افراد کارچاق کن و دلال مدعی وکالت و تظاهر به وکالت می باشند، اطلاعات دقیق کسب نمایید.

logo-samandehi